Z inicjatywy Fundacji Transgresja przekazano Pełnomocniczce Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych stanowisko „Uznanie głuchoniewidzenia za odrębną niepełnosprawność w Polsce. Argumenty systemowe i postulaty zmian”.
Stanowisko zostało poparte przez kilkudziesięciu sygnatariuszy i sygnatariuszek, w tym osoby głuchoniewidome, osoby działające od lat na rzecz środowiska osób głuchoniewidomych, ekspertów praktyków oraz przedstawicieli organizacji społecznych.
Fundacja Transgresja była inicjatorem przygotowania i przekazania dokumentu, ponieważ głuchoniewidzenie nadal pozostaje jedną z istotnych, nierozwiązanych luk w polskim systemie orzekania o niepełnosprawności. Dokument nie jest głosem jednej organizacji, lecz stanowiskiem popartym przez osoby i środowiska, które od lat wskazują na potrzebę odrębnego rozpoznania głuchoniewidzenia.
Głuchoniewidzenie nadal nie jest w Polsce rozpoznawane jako odrębna niepełnosprawność, mimo że osoby głuchoniewidome od lat wskazują, że ich sytuacji nie da się opisać jako prostej sumy niepełnosprawności wzroku i niepełnosprawności słuchu.
Spis treści:
Dlaczego głuchoniewidzenie wymaga odrębnego rozpoznania?
Głuchoniewidzenie to jednoczesne ograniczenie wzroku i słuchu, którego łączne oddziaływanie wpływa na codzienne funkcjonowanie człowieka. Nie chodzi wyłącznie o dwie diagnozy medyczne. Chodzi o sytuację, w której ograniczenie jednego zmysłu utrudnia albo uniemożliwia kompensowanie ograniczenia drugiego.
Osoba głuchoniewidoma ma jednocześnie ograniczony dostęp do wzroku i słuchu. Oznacza to, że dwa podstawowe zmysły, które zwykle pozwalają odbierać informacje z otoczenia, są ograniczone równocześnie. Ma to wpływ na komunikację, dostęp do informacji, orientację przestrzenną, przemieszczanie się, bezpieczeństwo, samodzielność, edukację, pracę i uczestnictwo społeczne.
Dlatego samo wpisanie w orzeczeniu symbolu dotyczącego wzroku oraz symbolu dotyczącego słuchu nie wystarcza. Dwa symbole mogą opisać dwa obszary medyczne, ale nie opisują ich łącznego wpływu na codzienne funkcjonowanie człowieka.
Stanowisko w sprawie reformy systemu orzekania
Stanowisko zostało przygotowane w związku z aktualnie realizowanym projektem „Przebudowa modelu orzekania o niepełnosprawności”. Postulat dotyczy tego, aby głuchoniewidzenie zostało uwzględnione w tym projekcie od początku, na etapie tworzenia nowych narzędzi, formularzy, procedur, systemów informatycznych, kryteriów oceny i wytycznych dla zespołów orzekających.
To ważny moment. Jeżeli głuchoniewidzenie zostanie pominięte w trakcie projektowania nowego modelu orzekania, późniejsze dopisanie tej kwestii może być znacznie trudniejsze. Nowy system może wtedy na kolejne lata utrwalić dotychczasowy błąd: widzieć wzrok i słuch osobno, ale nie widzieć głuchoniewidzenia jako odrębnej sytuacji funkcjonalnej.
Czego dotyczy przekazane stanowisko?
W stanowisku wskazano między innymi na potrzebę:
- uznania głuchoniewidzenia za odrębną niepełnosprawność w polskim systemie orzekania,
- przygotowania funkcjonalnej definicji głuchoniewidzenia,
- włączenia osób głuchoniewidomych i organizacji reprezentujących ich doświadczenie w prace nad nowym modelem orzekania,
- dostosowania formularzy, narzędzi oceny i systemów informatycznych,
- gromadzenia danych publicznych dotyczących osób głuchoniewidomych,
- opracowania wytycznych dla zespołów orzekających.
To nie jest nowy problem
Sprawa nie zaczyna się od zera. Postulat uznania głuchoniewidzenia za odrębną niepełnosprawność był podnoszony przez środowisko osób głuchoniewidomych od wielu lat. Był obecny w działaniach rzeczniczych, debacie publicznej, wystąpieniach instytucjonalnych i wcześniejszych próbach zmian systemowych. Mimo to nie doprowadził dotąd do trwałego i jednoznacznego rozwiązania.
Dalsze odkładanie decyzji nie może być traktowane jako neutralne działanie administracji publicznej. W praktyce oznaczałoby utrzymywanie sytuacji, w której osoby głuchoniewidome pozostają niewidzialne w orzecznictwie, danych publicznych i planowaniu usług.
Uznanie głuchoniewidzenia to kwestia rzetelnego orzekania
Uznanie głuchoniewidzenia za odrębną niepełnosprawność nie jest postulatem przywileju. Jest postulatem rzetelnego rozpoznania sytuacji osób, których potrzeby są dziś rozbijane między różne kategorie systemu.
Państwo, które nie potrafi nazwać głuchoniewidzenia, nie jest w stanie odpowiedzialnie planować wsparcia dla osób głuchoniewidomych.
Najważniejsze pytania i odpowiedzi
Czym jest głuchoniewidzenie?
Głuchoniewidzenie to jednoczesne ograniczenie wzroku i słuchu, którego łączne oddziaływanie powoduje szczególne trudności w komunikacji, dostępie do informacji, orientacji przestrzennej, przemieszczaniu się, bezpieczeństwie i samodzielnym funkcjonowaniu.
Czy głuchoniewidzenie jest sumą niepełnosprawności wzroku i słuchu?
Nie. Głuchoniewidzenie nie jest prostą sumą dwóch niepełnosprawności. Jest odrębną sytuacją funkcjonalną, ponieważ ograniczenie jednego zmysłu utrudnia kompensowanie ograniczenia drugiego.
Dlaczego obecny system orzekania nie wystarcza?
Obecny system może wskazać ograniczenie wzroku i ograniczenie słuchu, ale nie rozpoznaje ich łącznego wpływu na codzienne funkcjonowanie osoby głuchoniewidomej.
Jaki jest cel stanowiska?
Celem stanowiska jest doprowadzenie do uznania głuchoniewidzenia za odrębną niepełnosprawność oraz uwzględnienie tej kwestii w projekcie przebudowy modelu orzekania o niepełnosprawności.
Przekazane dokumenty
- Pismo przewodnie Rozmiar pliku: 315 KB.
- Uznanie głuchoniewidzenia za odrębną niepełnosprawność w Polsce. Argumenty systemowe i postulaty zmian Rozmiar: 300 KB.